Jeszcze w 2022 r., gdy ogłoszono przeformowanie pierwszego pułku artylerii w brygadę, można było powątpiewać, czy proces ten obejmie wszystkie cztery istniejące wówczas pułki. Dziś wiemy już, że tak właśnie się stanie. Co więcej, brygad artylerii będzie sześć w miejsce czterech dawnych pułków, bo swoje artyleryjskie brygady otrzymają też dwie nowo tworzone dywizje Wojska Polskiego (1. oraz 8. Dywizja Piechoty).
Ten rosnący potencjał uderzeniowy wzmocnią dodatkowo dwie nowe brygady rakiet (podlegające bezpośrednio Dowództwu Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych) oraz morska brygada rakiet powstająca na bazie Morskiej Jednostki Rakietowej.
Oznacza to, że w perspektywie najbliższej dekady Polska będzie dysponowała sześcioma brygadami artylerii oraz trzema brygadami rakietowymi. Razem siły te złożą się na jeden z ważniejszych elementów polskiego systemu odstraszania.
Z brygad w pułki i z pułków w brygady, czyli historia zatacza koło
Pretekstem do opisania zmian w strukturach polskich jednostek artyleryjskich jest informacja o rozwinięciu do struktury brygady 23. Śląskiego Pułku Artylerii z Bolesławca (11. Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej). Jednostka ta do zmiany struktury przygotowywała się już od dłuższego czasu, a od 1 stycznia 2027 r. będzie oficjalnie funkcjonowała jako 23. Brygada Artylerii.
Bolesławiecka jednostka nie zaczyna przy tym od zera. Pierwsze Kraby trafiły do niej jesienią 2020 r. jako część dywizjonowego modułu ogniowego Regina. Później pułk otrzymał także wyrzutnie Homar-K, które zastępują użytkowane wcześniej RM-70/85 oraz WR-40 Langusta. Przekształcenie w brygadę oznacza więc przede wszystkim rozbudowę struktur wsparcia oraz utworzenie dodatkowego dywizjonu rozpoznawczo-uderzeniowego.
W pewnym sensie można uznać, że zarówno w przypadku 23. Pułku, jak i innych jednostek artylerii historia zatoczyła koło. Proces formowania 23. Brygady Artylerii Armat rozpoczęto jeszcze w okresie PRL, bo w 1984 r. W 1995 r. jednostka zmieniła nazwę na 23. Śląską Brygadę Artylerii. W 2012 r., a zatem w okresie, w którym MON kierował Tomasz Siemoniak (PO), przekształcono ówczesną brygadę artylerii w pułk (decyzja zapadła jeszcze w 2011 r. za czasów Bogdana Klicha jako szefa MON). To samo spotkało zresztą pozostałe brygady artylerii. Wyjątkiem był 18. Pułk Artylerii, który nie powstał z dawnej brygady, lecz został sformowany od podstaw na potrzeby tworzonej od 2018 r. 18. Dywizji Zmechanizowanej.
Proces odtwarzania brygad artylerii rozpoczął się w 2022 r. w okresie, w którym MON kierował Mariusz Błaszczak (PiS). Co istotne, nastąpiło to już po rosyjskiej agresji na Ukrainę. Wówczas jako pierwsza jednostka o strukturze brygady zaczęła powstawać 1. Mazurska Brygada Artylerii (16. Dywizja Zmechanizowana), która została utworzona na bazie 11. Mazurskiego Pułku Artylerii.
Nieco później (2024 r.) w miejsce 18. Pułku Artylerii zaczęła powstawać 18. Brygada Artylerii (18. Dywizja Zmechanizowana). Od tego momentu proces ten zaczął nabierać tempa, tym razem już pod rządami nowego szefa MON i wicepremiera Władysława Kosiniaka-Kamysza (PSL).
Kolejną, tworzoną tym razem od podstaw brygadą stała się 2. Brygada Artylerii Legionów (1. Dywizja Piechoty Legionów). Powstanie kolejnej, czwartej w Wojsku Polskim takiej jednostki, czyli 5. Brygady Artylerii powstającej na bazie 5. Lubuskiego Pułku Artylerii (12. Dywizja Zmechanizowana), ogłoszono w sierpniu 2026 r., zapowiadając inaugurację tego procesu na listopad. Piątą brygadą na tej liście jest wspomniana 23. Brygada Artylerii. Kolejna, szósta brygada artylerii powinna w przyszłości powstać w nowo formowanej 8. Dywizji Piechoty Armii Krajowej.
W praktyce różnica między pułkiem a brygadą nie jest w zakresie struktury jednostek „ogniowych” aż tak duża. Pułki miały w swojej strukturze cztery dywizjony: dwa artylerii samobieżnej i dwa artylerii rakietowej. Brygady mają zaś dodatkowy dywizjon rozpoznawczo-uderzeniowy. Takie wnioski można przynajmniej wyciągnąć na podstawie znanej struktury 1. Mazurskiej Brygady Artylerii. Dużo ważniejsza jest zmiana jakościowa wynikająca z dostaw do tych jednostek nowego sprzętu oraz rozbudowanych w ramach brygady struktur wsparcia.
Nowa generacja sprzętu sukcesywnie zasila polską artylerię
Poza zmianami struktur polska artyleria, zarówno lufowa, jak i rakietowa, przechodzi szeroko zakrojony proces wymiany uzbrojenia.
W przypadku artylerii lufowej jednostki przezbrajane są w samobieżne, gąsienicowe armatohaubice Krab i K9. Dostawy obu typów mają umożliwić wyposażenie dywizjonów artylerii samobieżnej, liczących po 24 działa.
Krab to produkowana w Polsce przez Hutę Stalowa Wola (HSW) armatohaubica kalibru 155 mm na podwoziu gąsienicowym, opartym na południowokoreańskim K9 Thunder, z wieżą AS90P, będącą spolonizowaną wersją brytyjskiego systemu AS90 Braveheart. Ma lufę długości 52 kalibrów i może razić cele na odległość ponad 40 km. Należy jednak pamiętać, że zasięg zależy w tym przypadku także od zastosowanej amunicji.
Obecnie Kraby dostarczane są w wersji zmodyfikowanej w stosunku do pierwotnej konfiguracji. Zmiany obejmują m.in. nową kamerę kierowcy, dodatkowe wyrzutnie granatów dymnych na dachu wieży oraz klimatyzację zamontowaną z tyłu wieży. W przypadku rozwijanej wersji Krab 2 zakres zmian ma być większy. Armatohaubica ma otrzymać zautomatyzowany system zasilania w amunicję oraz nową lufę, dostosowaną do wyższych ciśnień. Planowane są także zdalnie sterowany moduł uzbrojenia i wyrzutnie granatów wielospektralnych. Według informacji PGZ opublikowanych w październiku 2026 r. prace nad tym wariantem znajdowały się na etapie przygotowań do badań i testów.
Dokładna liczba Krabów pozostających obecnie na wyposażeniu Wojska Polskiego nie została publicznie potwierdzona. Trwają dostawy dział w zmodyfikowanej konfiguracji. Kraby trafiły również na Ukrainę, zarówno w ramach polskiej pomocy wojskowej, jak i odrębnego kontraktu eksportowego.
Drugim typem armatohaubic wprowadzanym na wyposażenie Wojska Polskiego są wozy rodziny K9. To południowokoreańskie armatohaubice samobieżne kalibru 155 mm na podwoziu gąsienicowym, zamówione w wersjach K9A1 i K9PL. K9A1, dostarczane od 2022 r. przez Hanwha Aerospace, otrzymały polskie radiostacje, system łączności FONET i system zarządzania walką Topaz, co pozwala im współpracować z polskimi wozami dowodzenia. Spolonizowaną wersję K9PL wyróżniają m.in. polskie wyrzutnie granatów dymnych kalibru 81 mm oraz dodatkowe zasobniki.
Polska zamówiła dotychczas 364 południowokoreańskie armatohaubice rodziny K9. Składają się na to 218 wozów w wersji K9A1 oraz 146 w spolonizowanej wersji K9PL. Dostawy wszystkich K9A1 zakończono w 2025 r. W 2026 r. do Polski zaczęły trafiać K9PL, których dostawy mają zakończyć się w 2027 r. Dokładna liczba przekazanych dotychczas egzemplarzy tej wersji nie została publicznie potwierdzona.
W pełni skompletowany dywizjonowy moduł ogniowy Regina obejmuje 24 armatohaubice Krab oraz 18 pojazdów dowodzenia i zabezpieczenia: łącznie 11 wozów dowódczych i dowódczo-sztabowych, sześć wozów amunicyjnych oraz jeden warsztat remontu uzbrojenia i elektroniki. Można ostrożnie zakładać, że skład dywizjonów opartych na armatohaubicach K9 będzie zbliżony.
Nowoczesna artyleria rakietowa stanowić będzie niemal połowę siły nowych brygad
W strukturze brygady artylerii dwa z pięciu dywizjonów to jednostki artylerii rakietowej. Ich nowe uzbrojenie to przede wszystkim wyrzutnie Homar-K, oparte na południowokoreańskim systemie K239 Chunmoo, oraz zakupione w znacznie mniejszej liczbie amerykańskie M142 HIMARS. Oba systemy umożliwiają wykonywanie precyzyjnych uderzeń na odległości znacznie większe niż dotychczas użytkowane wyrzutnie rakiet niekierowanych. Zależnie od zastosowanej amunicji mogą razić cele oddalone o kilkadziesiąt lub kilkaset kilometrów.
Homar-K łączy moduł wyrzutni produkowany przez Hanwha Aerospace z polskim podwoziem Jelcz. W ramach dwóch umów wykonawczych Polska zamówiła łącznie 290 modułów wyrzutni: 218 w listopadzie 2022 r. oraz kolejne 72 w kwietniu 2024 r. Umowy obejmują również amunicję, pakiety logistyczne i szkoleniowe oraz wsparcie techniczne producenta.
Każda wyrzutnia Homar-K mieści dwa wymienne zasobniki rakietowe. W każdym można umieścić sześć kierowanych pocisków CGR-080 kalibru 239 mm o zasięgu około 80 km (pociski te mają być w przyszłości produkowane w Polsce) albo jeden taktyczny pocisk balistyczny CTM-290 kalibru 600 mm o zasięgu około 290 km. Oznacza to możliwość przewożenia na jednej wyrzutni 12 pocisków krótszego zasięgu, dwóch dalekiego zasięgu lub mieszanego zestawu uzbrojenia. Jesienią 2026 r. potwierdzono, że pierwsze pociski CTM-290 trafiły już do Polski.
Amerykańskie M142 HIMARS Polska zamówiła w lutym 2019 r., a ich dostawy rozpoczęły się w maju 2023 r. Kontrakt objął jeden dywizjonowy moduł ogniowy: 18 wyrzutni bojowych i dwie szkolne, a także amunicję, pojazdy dowodzenia i zabezpieczenia oraz pakiety wsparcia. Wyrzutnie te mają trafić do jednej z tworzonych brygad rakiet.
Zakupione wraz z nimi kierowane pociski GMLRS pozwalają razić cele na odległość około 70 km, a taktyczne pociski balistyczne ATACMS do 300 km. Dalszą rozbudowę tej części artylerii rakietowej przewidziano w programie Homar-A (spolonizowana wersja HIMARS). Podpisana we wrześniu 2023 r. umowa ramowa dotyczy pozyskania 486 kolejnych wyrzutni na potrzeby 27 dywizjonów. Dotychczas nie doszło jednak do podpisania jakiejkolwiek umowy wykonawczej. Nie wiadomo też, czy umowy takie zostaną w ogóle zawarte.
Podstawowe uzbrojenie dywizjonu artylerii rakietowej wyposażonego w system Homar-K stanowi 18 wyrzutni. Oprócz nich w dywizjonie są także pojazdy dowodzenia, transportu amunicji oraz zabezpieczenia technicznego i logistycznego.
Na tej podstawie można pokusić się o przybliżone wyliczenie. Sześć brygad artylerii po dwa dywizjony Homar-K to 12 dywizjonów, a więc 216 wyrzutni. Z zamówionych 290 pozostaje zatem 74, co wystarcza na cztery kolejne dywizjony z niewielką rezerwą. Te najpewniej trafią do brygad rakiet. Tym samym jedna z nich oparta będzie na HIMARS-ach, a druga na Homarach-K.
Rozpoznawczo-uderzeniowy Gladius wprowadził brygady artylerii w XXI wiek
Na wyposażenie brygad artylerii trafiają także zestawy rozpoznawczo-uderzeniowe Gladius produkowane przez Grupę WB. System ten służy do wykonywania rozpoznania powietrznego i misji uderzeniowych za pomocą wyspecjalizowanych bezzałogowych platform powietrznych. Może być wykorzystywany w ugrupowaniu bateryjnym, w ramach autonomicznych plutonów lub sekcji wspierających inne jednostki.
Gladius jest dostarczany w postaci bateryjnych modułów. Według publicznie opisywanej konfiguracji moduł obejmuje część rozpoznawczą z trzema wozami dowodzenia, trzema wozami-wyrzutniami i trzema wozami amunicyjnymi oraz dwa plutony uderzeniowe, każdy z wozem dowodzenia, czterema wozami-wyrzutniami i dwoma wozami amunicyjnymi. Uzupełniają je wóz dowodzenia baterii, mobilna stacja analiz i wóz obsługi technicznej. Do rozpoznania wykorzystywane są bezzałogowce FT-5, a do wykonywania uderzeń BSP-U.
Wykorzystywane do rozpoznania bezzałogowce FT-5 mogą wykrywać i śledzić cele w dzień i w nocy za pomocą głowic optoelektronicznych z kamerami dziennymi i termowizyjnymi. Zależnie od wersji mogą również prowadzić rozpoznanie radarowe lub wykrywać emisje radioelektroniczne. Do wykonywania uderzeń służą BSP-U, umożliwiające precyzyjne rażenie celów na odległość do 100 km. Wykorzystują różne głowice bojowe, m.in. odłamkowe i kumulacyjne, dobierane w zależności od rodzaju zwalczanego celu. Oba typy bezzałogowców są zintegrowane z systemem zarządzania walką Topaz.
W przyszłości możliwości systemu ma rozszerzyć Gladius 2, czyli odrzutowy bezzałogowiec uderzeniowy Warmate 30 z głowicą bojową o masie 30 kg. Producent deklaruje zasięg ponad 250 km, a nowy dron ma korzystać z infrastruktury opracowanej na potrzeby obecnych BSP-U.
Sprzęt z rodowodem z czasów Układu Warszawskiego nadal pozostaje w służbie
Mimo wprowadzania nowych systemów uzbrojenia w jednostkach polskiej artylerii nadal wykorzystywany jest starszy sprzęt. W przypadku artylerii lufowej są to gąsienicowe haubice samobieżne 2S1 Goździk kalibru 122 mm oraz kołowe armatohaubice wz. 1977 DANA kalibru 152 mm. Pierwsze są konstrukcją radziecką, produkowaną dawniej także na licencji w Hucie Stalowa Wola. Te drugie opracowano w Czechosłowacji.
Dokładna liczba Goździków pozostających obecnie na wyposażeniu Wojska Polskiego nie została publicznie potwierdzona. Przed pełnoskalową rosyjską inwazją na Ukrainę ich liczbę szacowano na 227 egzemplarzy, jednak część przekazano następnie ukraińskiej armii. Goździki nadal służą w polskich jednostkach, a ich zastępowanie nowszym sprzętem nie zawsze oznacza natychmiastowe wycofanie. Niektóre wozy mają trafiać do innych pododdziałów, m.in. w nowo formowanych jednostkach.
Czytaj więcej
Wojsko odbiera kolejne Homary, a mimo to właśnie zleciło naprawę wyrzutni pamiętających czasy PRL. Langusta, RM-70 i Grad dostały szansę na nieco d...
W przypadku armatohaubic DANA w publicznych zestawieniach podawana jest liczba 111 egzemplarzy. DANA wykorzystuje czteroosiowe podwozie kołowe i może razić cele na odległość około 19–20 km przy użyciu standardowej amunicji. Zastosowanie pocisków o zwiększonej donośności pozwala wydłużyć ten dystans do około 25 km.
W artylerii rakietowej starszą generację uzbrojenia reprezentują wieloprowadnicowe wyrzutnie WR-40 Langusta, RM-70/85 oraz BM-21 Grad. Wszystkie wykorzystują niekierowane pociski rakietowe kalibru 122 mm. Wojsko Polskie otrzymało 75 Langust. W przypadku pozostałych systemów publiczne szacunki wskazują na około 30 RM-70/85 oraz niewielką, niepotwierdzoną liczbę BM-21. Część starszych wyrzutni może znajdować się w rezerwie lub służyć przede wszystkim do szkolenia.
WR-40 Langusta jest opracowaną przez Hutę Stalowa Wola głęboką modernizacją radzieckiego BM-21 Grad. Zachowano w niej 40 prowadnic rakietowych, ale zastosowano polskie podwozie Jelcz w układzie 6×6 oraz zautomatyzowany system kierowania ogniem Topaz. Przy użyciu standardowych pocisków tej rodziny jej donośność wynosi około 20 km, natomiast polska amunicja Feniks pozwala razić cele na odległość ponad 40 km, zależnie od odmiany pocisku.
Langusty nie są traktowane wyłącznie jako sprzęt oczekujący na zastąpienie przez Homary. W listopadzie 2024 r. zamówiono pojazdy towarzyszące dla trzech dywizjonowych modułów tych wyrzutni: wozy dowodzenia i dowódczo-sztabowe, wozy amunicyjne oraz warsztaty remontu uzbrojenia. Umowa obejmuje także modernizację systemu Topaz, a dostawy zaplanowano na lata 2027–2028. Oznacza to, że mimo rozbudowy artylerii rakietowej dalekiego zasięgu WR-40 pozostaną prawdopodobnie elementem wyposażenia Wojska Polskiego.
Polska artyleria na każdym poziomie organizacyjnym wojska i o coraz większym zasięgu
Polska artyleria ma strukturę wielopoziomową. Poza brygadami artylerii znajdującymi się w dyspozycji dowództwa poszczególnych dywizji, własnym komponentem artyleryjskim dysponują też brygady ogólnowojskowe. Obecnie w ich strukturze znajduje się zazwyczaj dywizjon artylerii samobieżnej, składający się z baterii dowodzenia, trzech baterii artylerii samobieżnej (24 armatohaubice) oraz kompanii logistycznej.
Z kolei na poziomie batalionów wsparcie ogniowe zapewniają albo kompanijne moduły ogniowe Rak (8 moździerzy samobieżnych wraz ze sprzętem towarzyszącym), albo jednostki wsparcia wyposażone m.in. w moździerze ciągnione. Docelowo każdy batalion ma mieć w swoim składzie kompanię dronową o zdolnościach rozpoznawczo-uderzeniowych.
Czytaj więcej
Polska stara się o pociski manewrujące Tomahawk o zasięgu ponad 1600 km. Pentagon wydał pozytywną rekomendację, ostateczna decyzja należy jednak do...
Na poziomie batalionu pozwala to na zapewnienie wsparcia ogniowego na dystansie do 12, a docelowo (jednostki dronowe) nawet 35 km w głąb ugrupowania przeciwnika. Na poziomie brygady szeroko rozumiane jednostki artyleryjskie mają zapewnić możliwości rażenia o zasięgu ok. 40–50 km w głąb ugrupowania przeciwnika. Brygady artylerii mają zapewnić wsparcie na dystansie od 40 do 100 km. Choć ich Homary-K mogą przenosić również pociski CTM-290, uderzenia na większe odległości będą najpewniej domeną brygad rakietowych. Inaczej wygląda bowiem szkolenie do działań bliskiego, a inaczej dalekiego zasięgu. To właśnie one mają wydłużyć zasięg uderzeń do ok. 300 km. Jeśli zaś uda się zrealizować plany pozyskania amerykańskich pocisków manewrujących Tomahawk (w listopadzie 2026 r. pozytywną rekomendację wydał Pentagon, ostatnie słowo należy jednak do Kongresu USA), zasięg ten może wzrosnąć do ponad 1600 km.