– Bez reformy Systemu Kierowania i Dowodzenia już pierwszego dnia przegramy wojnę – mówi nam obrazowo jeden z wysokich rangą oficerów Wojska Polskiego. O potrzebie tej zmiany mówi się od kilkunastu lat, gdy okazało się, że zmieniona struktura dowodzenia, która została wprowadzona jeszcze za prezydentury Bronisława Komorowskiego, nie sprawdza się w dzisiejszych realiach.

Obowiązująca obecnie struktura dowodzenia została zbudowana w oparciu o założenie, że wojsko będzie głównie prowadziło działania ekspedycyjne i gdy ją wprowadzano tak faktycznie było – polscy żołnierze stacjonowali m.in. w Iraku i Afganistanie. Ten system nie działa jednak, gdy armia musi bronić terytorium swojego państwa.

System dowodzenia polskiej armii nie jest dostosowany do obrony własnego terytorium

Politycy i dowódcy wojskowi wiedzą to od wielu lat, chociażby znając wyniki niejawnych ćwiczeń przeprowadzanych w 2017, 2021 i 2023 r. Z informacji „Rzeczpospolitej” wynika, że taki wniosek płynie także z ostatniego niejawnego ćwiczenia „Kraj”, które zostało przeprowadzone w kwietniu tego roku – dowodził nimi prezydent RP Karol Nawrocki, a brał udział w nich m.in. premier Donald Tusk. Co może zaskakiwać, atmosfera między politykami z wrogich sobie obozów, podczas tego ćwiczenia była podobno bardzo dobra.

Już wcześniej, bo pod koniec lutego, podczas dorocznej odprawy kierownictwa resortu obrony i sił zbrojnych, prezydent zapowiedział, że „oczekuje kontynuacji prac i finalizacji reformy”. – Wprowadzanie zmian oczywiście wymaga korekty wojennego systemu dowodzenia oraz w konsekwencji wdrożenia jednolitego systemu dowodzenia siłami zbrojnymi – mówił polityk. Z kolei w odpowiedzi wicepremier minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz stwierdził, że zwróci się do dowódców o przygotowanie możliwego harmonogramu reformy systemu dowodzenia.

Czytaj więcej

Co z Narodową Strategią Bezpieczeństwa? Może stać się ofiarą konfliktu o TK

Nie jest wykluczone, że jednym z wniosków prowadzonego obecnie tzw. małego Przeglądu Obronnego, mogą być także rekomendacje dotyczące struktury zarządzania wojskiem. Oficjalnie jednak resort się na razie od tego dystansuje. „Ostateczne decyzje dotyczące zakresu zmian zostaną podjęte – w najbliższych tygodniach – po zakończeniu prac i przedstawieniu wniosków i rekomendacji Ministrowi Obrony Narodowej. Do momentu zakończenia tego procesu nie komentujemy sprawy ani nie udzielamy żadnych wypowiedzi” – odpowiedział nam wydział medialny MON.

W samym resorcie zdania są podzielone. Wiadomo, że niektórzy dowódcy są orędownikami zmian – np. gen. Sławomir Nowak, dowódca operacyjny. Są jednak także przeciwnicy zmian, którzy obawiają się m.in. tego, że w nowej strukturze stracą na znaczeniu.

Jakiś czas temu krytyczną opinię na ten temat możliwych zmian wyraził nawet szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz, który stwierdził, że nie można wprowadzać takiej reformy, gdy na wschodzie jest wojna. Jego stanowisko stara się jednak „rozmiękczyć” gen. Dariusz Łukowski, dyrektor Departamentu Strategii i Planowania Obronnego MON, który był szefem BBN.

To on, gdy jeszcze w Pałacu Prezydenckim urzędował Andrzej Duda, stworzył koncepcję zmian, która znalazła się w projekcie ustawy o działaniach organów władzy państwowej na wypadek zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa z 2023 r. Firmował ją ówczesny szef BBN Jacek Siewiera. Projekt ten nie został przyjęty przez rząd Donalda Tuska.

Jak system działa dzisiaj? Dowództwo Operacyjne zostało zbudowane w zasadzie do dowodzenia na misjach (tzw. Force User), a Dowództwo Generalne do przygotowania żołnierzy do takich misji (tzw. Force Provider). Jednak obecnie armia koncentruje się na obronie własnego terytorium, a nie działaniami ekspedycyjnymi. Jeden z naszych rozmówców wskazuje, że dzisiejszy system rozmywa odpowiedzialność inspektorów rodzajów Sił Zbrojnych. – W Marynarce Wojennej obecnie żaden z admirałów nie dowodzi całością sił morskich, nie ma na przykład przełożenia dyscyplinarnego na dowódców okrętów – opisuje rozmówca związany z resortem obrony.

Niejasna jest też rola w całym łańcuchu dowodzenia Dowództwa Generalnego RSZ. Gdyby wybuchła wojna, operacją obronną dowodziłby Dowódca Operacyjny, a Dowództwo Generalne nie miałoby jasnych kompetencji. Szef Sztabu Generalnego WP znajduje się teraz w strukturze MON – w zasadzie jest doradcą ministra.

Jak powinien wyglądać system dowodzenia? Dowódca ma być jeden, a system spójny

Zmiana miałaby polegać na tym, że struktury dowodzenia Sił Zbrojnych w czasie pokoju byłyby bardzo zbliżone do tych na czas wojny. Pierwszym żołnierzem i naczelnym dowódcą miałby być szef Sztabu Generalnego WP, któremu podlegałyby wszystkie formacje np. WOT czy Dowództwo Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni. Minister Obrony Narodowej sprawowałby cywilną kontrolę nad armią poprzez departamenty kadr, budżetu, kontroli, legislacji, polityki zbrojeniowej oraz polityki bezpieczeństwa międzynarodowego.

Wiadomo, że zmianie systemu od dłuższego czasu poświęcone są konsultacje między MON i prezydenckim Biurem Bezpieczeństwa Narodowego. „W ich ramach Biuro przekazywało wnioski z dotychczasowego funkcjonowania systemu oraz propozycje nowych rozwiązań w tej sprawie. Mają one charakter niejawny” – odpowiedział nam wydział mediów BBN. Urzędnicy prezydenckiego biura wskazali, że prace na ten temat „znajdują się na etapie koncepcyjnym”. Przyznali też, że prace obejmują część założeń przygotowanego przez BBN do projektu ustawy o działaniach organów władzy państwowej na wypadek zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa z 2023 r. Zastrzegli jednak, że „celem jest przygotowanie optymalnych rozwiązań systemowych” i do „momentu wypracowania finalnej wersji mogą one ulegać kolejnym zmianom”.

Czytaj więcej

Polska wreszcie będzie miała Strategię Bezpieczeństwa Narodowego

Z ustaleń „Rz” wynika, że projekt jest niemal gotowy. Jednak to wcale nie oznacza, że zostanie wprowadzony w życie, co pokazała kwestia Strategii Bezpieczeństwa Narodowego. MON i BBN dogadały się w sprawie SBN i wstępny plan był taki, że uda się ją wspólnie ogłosić 11 listopada podczas obchodów Święta Niepodległości. Jednak projekt trafił do uzgodnień międzyresortowych, uwagi zgłosiło do niego m.in. Ministerstwo Spraw Zagranicznych i nie trafił jeszcze na posiedzenie rządu. Nie wiadomo, kiedy to się wydarzy. Jeden z naszych rozmówców z rządu wskazuje, że to pokłosie wojny o Trybunał Konstytucyjny i trudnej współpracy obozu rządowego z prezydentem. Bez zgody obu stron sporu nie ma szans na zreformowanie Systemu Kierowania i Dowodzenia.