Kilka tygodni temu pisałem na łamach „Rzeczpospolitej”, że Rosja pokazała, iż może zapolować na polskie satelity. Taki wniosek nasunął się po tym, jak rosyjski satelita zbliżył się do jednego z komercyjnych satelitów amerykańskich. Zakładałem wtedy, że jeśli potwierdzą się doniesienia o oddalaniu się Kosmosu 2612 od ICEYE-X36, będzie to znaczyło, że Moskwa zrobiła dokładnie tyle, ile chciała. Pokazała, jakim dysponuje zdolnościami w zakresie możliwości zbliżenia się do dowolnego satelity, a następnie wycofała się, zanim ktokolwiek zdążył zareagować. Dziś wiadomo, że to tylko część prawdy. Rosjanie nigdy łatwo nie rezygnują.
Sybilla Technologies, firma z Bydgoszczy specjalizująca się w śledzeniu obiektów na orbicie, opublikowała analizę październikowego zdarzenia. Opiera się ona na obserwacjach z własnych teleskopów, modelowaniu orbit i danych radarowych francuskiej firmy Hemeria. Ocenę operacyjną przygotowano 27 października dla ARGUS-a, czyli Agencji Rozpoznania Geoprzestrzennego i Usług Satelitarnych, która obsługuje polskie wojskowe satelity rozpoznawcze.
Pięć manewrów i dwie doby rosyjskiego satelity obok celu
Analiza pozwala dokładnie odtworzyć przebieg rosyjskiej operacji. 12 października Kosmos 2612 krążył ok. 47 km wyżej niż satelita ICEYE-X36. Tego dnia wykonał największy manewr: zmienił prędkość o ok. 26 m/s i zszedł niemal na wysokość satelity ICEYE. Znalazł się wtedy 400–500 km za nim, na bardzo podobnej orbicie.
W kolejnym kroku wystarczyły już drobne korekty, każda rzędu 1,3 m/s, czyli niecałe 5 km/h. 15 października Rosjanie ponownie obniżyli orbitę. Niższa orbita oznacza szybszy obieg, więc Kosmos zaczął doganiać cel. Po ok. 29 godzinach był już kilka kilometrów od niego. 16 października kolejny manewr wyhamował zbliżanie i rosyjski satelita zawisł przy ICEYE-X36. Dwie drobne poprawki zmniejszyły dystans do ok. kilometra. Następna znów go zwiększyła. 18 października Kosmos podniósł orbitę, zwolnił i zaczął się oddalać.
Czytaj więcej
Fińsko-polski producent satelitów pochwalił się wnioskami z analizy rosyjskich działań w ostatnich latach. Wnioski nie brzmią pocieszająco, poniewa...
Jak blisko był naprawdę? Tego, jak przyznają analitycy Sybilli, nie da się wiarygodnie ustalić. Obliczenia nominalne wskazują na kilkadziesiąt metrów, ale niepewność wyznaczenia orbit sprawia, że równie dobrze mógł to być kilometr. To zgodne z tym, o czym pisałem w październiku. Publiczne dane orbitalne nie dają wystarczającej precyzji. Zdjęcie firmy Vantor wykonane 17 października pokazało oba satelity w odległości ok. kilometra od siebie. Ale to tylko jedna chwila, ta, w której wykonano zdjęcie, a nie moment największego zbliżenia.
Rosjanie się nie wycofali, tylko zaparkowali w pobliżu satelity ICEYE i czekają
Najważniejsze jest jednak to, co stało się później. 19 października Kosmos 2612 wykonał jeszcze jeden manewr. Ponownie wyrównał wysokość orbity z ICEYE-X36 i zatrzymał się ok. 480–490 km za nim. Bez tej korekty dryfowałby dalej i z każdym dniem oddalał się od celu. Dzięki korekcie utrzymuje zaś stały dystans od celu i w każdej chwili może powtórzyć wcześniejsze manewry umożliwiające mu zbliżenie do satelity ICEYE.
Analitycy Sybilli piszą ostrożnie, że sugeruje to zamiar pozostania w pobliżu ICEYE. Moim zdaniem można to powiedzieć prościej: Rosja nie zakończyła operacji, tylko ją zawiesiła. Satelita, który w październiku w ciągu 29 godzin pokonał kilkaset kilometrów dzielących go od celu, stoi teraz w niemal takiej samej pozycji wyjściowej. Do 22 października, gdy zamknięto analizę, kolejnych manewrów nie odnotowano. Obserwacje jednak trwają.
Niestety nie przybyło dowodów na to, co Kosmos 2612 robił przy ICEYE. Na zdjęciach nie znaleziono żadnego dodatkowego obiektu, który mógłby się od niego odłączyć. Zmiany jasności obu satelitów nie wskazują, by któryś z nich koziołkował. Nie wiadomo, w którą stronę był zwrócony rosyjski satelita ani czy ICEYE-X36 działa bez zakłóceń. 21 października na forum ONZ Stany Zjednoczone nazwały działania Rosji zagrażającymi bezpieczeństwu. To jednak ocena polityczna, która nie stanowi potwierdzenia jakiegokolwiek ataku.
Polskie satelity nie są chronione przed działaniami Rosji
Sybilla sprawdziła też orbity czterech polskich satelitów radarowych MikroSAR, czyli ICEYE-X62, X75, X76 i X78. W październiku żaden z nich nie znalazł się w zasięgu Kosmosu 2612, bo krążą w innych płaszczyznach orbitalnych. Wśród 25 pozostałych satelitów serii Kosmos rozmieszczonych na podobnych wysokościach (500–630 km) nie wykryto istotnych manewrów.
Nie należy jednak wyciągać z tego zbyt optymistycznych wniosków. Polskie satelity nie są dziś bezpieczne i działania Rosji udowodniły to aż nazbyt dobitnie. Zastosowana przez Rosjan technika nie stanowi zagrożenia dla jednego konkretnego satelity, ale dla wszystkich satelitów, które Moskwa uzna za wrogie. A Polska do przyjaciół Federacji Rosyjskiej z pewnością się nie zalicza.
Na szczęście zmiana płaszczyzny orbity wymaga dużo paliwa, więc trzeba albo poczekać, aż płaszczyzny same się do siebie zbliżą, albo rozłożyć manewry na tygodnie czy miesiące. Tak właśnie wyglądał pościg za ICEYE-X36: od majowego dopasowania orbit do październikowego zbliżenia minęło niemal pół roku. To stosunkowo dużo czasu.
Czytaj więcej
ICEYE i Nokia stworzą system łączności satelitarnej dla Ukrainy. Europejskie firmy podpisały list intencyjny z ministerstwem obrony Ukrainy. Czy to...
Ma to swoje dobre i złe strony. Dobra jest taka, że przygotowania do podobnej operacji wobec polskiego satelity dałoby się zauważyć z dużym wyprzedzeniem, pod warunkiem oczywiście, że ktoś stale patrzy. Zła: nawet jeśli będziemy wiedzieli, że Rosjanie rozpoczęli taką operację przeciwko naszym satelitom, niewiele moglibyśmy zrobić.
Widzimy coraz więcej, ale odpowiedzieć wciąż nie umiemy
W październiku pisałem, że wiedzę o rosyjskim pościgu zawdzięczamy amerykańskim firmom i holenderskiemu astronomowi, a nie europejskim agencjom. Analiza Sybilli pokazuje, że polskie zdolności obserwacji istnieją. Oba satelity obserwowała od 16 października. Trzeba jednak uczciwie dodać, że pełną ocenę wojsko dostało dopiero 27 października, a opinia publiczna w połowie listopada. Ostrzeżenia LeoLabs i Marco Langbroeka obiegły świat kilka tygodni wcześniej.
Ważniejsze jest jednak co innego. Sama obserwacja to dopiero pierwszy krok. Operator, który widzi zbliżający się obiekt, może wykonać manewr unikowy i na tym jego możliwości się kończą. „Jakie mechanizmy chronią dziś satelitę przed wrogim zbliżeniem? Praktycznie żadne” – mówi Paweł Baturo z Sybilla Technologies.
Polska ma już na orbicie cztery wojskowe satelity radarowe MikroSAR i cztery optoelektroniczne MikroGlob. W 2027 r. mają dołączyć do nich dwa duże satelity obserwacyjne. Polska zainwestowała w rozwój zdolności satelitarnych ponad miliard złotych. I jest to z pewnością jedna z lepszych naszych inwestycji. Ale Kosmos 2612, zaparkowany kilkaset kilometrów za swoim celem, przypomina, że to dopiero połowa zadania. Druga połowa, czyli zdolność do ochrony tych satelitów siłami własnymi lub sojuszniczymi, wciąż pozostaje w wariancie optymistycznym w sferze planów, a w pesymistycznym w sferze marzeń.