Materiał powstał we współpracy z Kongsbergiem
Rozbudowa sił zbrojnych i zdolności obronnych. W Polsce oznacza to wysiłek bez precedensu czy rodzaj pospolitego ruszenia?
Kiedy przyglądamy się sojusznikom w NATO, widzimy, że zdecydowana większość pozytywnie ocenia to, co dzieje się w Polsce – zarówno w sferze gospodarczej, jak i w zakresie modernizacji oraz podejmowanych decyzji. Uważa je za odważne. Nie sądzę, by to uznanie było jedynie powierzchowne. Potwierdzają to także liczne negocjacje, w których uczestniczę.
Nie mam więc podstaw, by twierdzić, że podejmowany wysiłek jest niewystarczający. Polska jest dobrze oceniana z perspektywy przemysłu. Oczywiście można dyskutować o tempie modernizacji – i dotyczy to nie tylko Polski. Proces ten trwa znacznie dłużej, niż byśmy chcieli, a w kontekście bezpieczeństwa prawdopodobnie zbyt długo. Nie ma jednak łatwego rozwiązania. W przypadku prostszych systemów być może można działać szybciej, ale wdrożenie dużych systemów, takich jak obrona przeciwlotnicza czy systemy uderzeniowe, wymaga czasu. Trzeba uwzględnić dostawy, szkolenie żołnierzy, przygotowanie taktyczne i wiele innych kwestii. Dlatego niestety potrzebujemy więcej czasu, niż byśmy chcieli.
Na ile sprawnie przebiega w Polsce proces zakupowy?
W dużej mierze ten wysiłek jest skuteczny. Jako Polska podejmowaliśmy odważne decyzje – niezależnie od tego, która ekipa rządziła. Często słyszę od przedstawicieli zagranicznych ministerstw obrony, rządów i wojska, że decyzje te robiły i nadal robią wrażenie.
Co więcej, to Polska otworzyła drogę do bezpośrednich rozmów z wykonawcami. Przez długi czas Europa i świat opierały się na dużych, otwartych, ale czasochłonnych przetargach. Polska zaczęła ten model przełamywać, korzystając z art. 346 traktatu o Unii Europejskiej, który pozwala wyłączyć określone zamówienia z procedury przetargowej.
Nie zmienia to jednak faktu, że musimy nadal szybko się modernizować i szybko podejmować decyzje o kolejnych zakupach sprzętu. Potrzebne jest nowe, innowacyjne podejście – i dotyczy to nie tylko Polski.
Innowacyjne, czyli jakie?
Być może powinniśmy zmienić sposób realizacji tych zakupów – przejść z modelu centralnego na bardziej zdecentralizowany. Może decyzje powinny być podejmowane inaczej. Nie w każdym kraju trzeba angażować od razu Sztab Generalny, Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych RP i rady modernizacji technicznej, zanim sprawa trafi do właściwej agencji uzbrojenia. To oczywiście wydłuża cały proces.
Ten model wymaga zmian i większej innowacyjności. Nikomu dotąd nie udało się wypracować idealnego rozwiązania i zapewne nie ma jednej uniwersalnej metody. Ale jest wyraźne pole do refleksji i poszukiwania lepszych rozwiązań.
Tutaj dochodzi kolejna kwestia. Konflikt w Ukrainie pokazuje, jak błyskawicznie zmienia się pole walki. Na ile sektor obronny jest otwarty w kwestii modyfikacji zarówno już zakontraktowanych rozwiązań sprzętowych, jak i samych kontraktów?
Przemysł to dobrze rozumie. Najchętniej realizowalibyśmy kontrakty w formule otwartego kontraktu stałego, modernizacyjnego albo umowy ramowej. Takie rozwiązanie dawałoby zamawiającemu większą elastyczność przy składaniu konkretnych zamówień.
Trzeba jednak pamiętać, że nie każdy system ewoluuje w takim samym tempie. W przypadku F-35 nie spodziewamy się na razie fundamentalnych zmian, poza aktualizacjami oprogramowania. Są jednak systemy, które zmieniają się bardzo dynamicznie – codziennie, co tydzień lub co najmniej co miesiąc – w zależności od rozwoju taktyki. Widzimy to wyraźnie na przykładzie Ukrainy i muszę powiedzieć, że zmiany w systemach nie zachodzą tak szybko, jak byśmy chcieli.
Mamy na przykład doświadczenia związane z ukraińskim systemem antydronowym. Wiemy już, że trzeba dodać pewne komponenty. Zarówno konfiguracja, jak i zdolności tych systemów wymagają ciągłych zmian. Ale nawet w Ukrainie ich wdrażanie zajmuje czas – również tam pojawiają się wyzwania administracyjne i procesowe związane z tempem wprowadzania modyfikacji.
Ale czy myślenie o uzbrojeniu nie idzie w stronę sprzętu tańszego, prostszego, a jednocześnie, chociażby w Ukrainie, pokazującego swoją skuteczność?
W tym obszarze widzimy dwa kierunki. Bardzo dużo mówi się o miksie technologii zaawansowanych i nowoczesnego sprzętu, ale nie w opozycji do rozwiązań niskokosztowych – raczej jako ich uzupełnienie.
Jako przemysł, w segmencie bardziej zaawansowanym, szukamy wszelkich sposobów na skrócenie terminów dostaw. Z drugiej strony staramy się obniżać koszty, upraszczać konstrukcje i ograniczać liczbę komponentów, aby dostawy były szybsze i prostsze. W tym kierunku idzie cały przemysł – i w dużej mierze wymuszają to na nas ministerstwa obrony w różnych krajach. Kluczowe jest znalezienie właściwej równowagi.
Musimy też znaleźć równowagę w podziale zdolności produkcyjnych pomiędzy poszczególne państwa, zwłaszcza w Europie. To nie jest łatwe, bo rynek jest mocno podzielony. Z drugiej strony żaden kraj nie powinien opierać się wyłącznie na jednym dostawcy. Dlatego współpraca – zarówno między państwami, jak i między przedsiębiorstwami – jest w tym kontekście kluczowa.
Tylko czy ta dyskusja nie jest abstrakcyjna od tej strony, że zdolności produkcyjne przemysłu obronnego są wykorzystane w zasadzie całkowicie i nie ma pola manewru?
Jeździmy na duże wystawy branżowe – niedawno były AUSA i MSPO, a wcześniej EuroSatory w Paryżu. Widzimy tam setki, jeśli nie tysiące firm oferujących najróżniejszy sprzęt. Tymczasem okazuje się, że na polu walki wiele z tych rozwiązań po prostu nie występuje.
Mamy więc do czynienia z pewnym dysonansem: wiele projektów istnieje głównie w prezentacjach, podczas gdy realne zdolności – obronne, produkcyjne czy dostawcze – nie zawsze za nimi nadążają. Właśnie dlatego wraca rola dużych firm, które od lat odpowiedzialnie realizują kontrakty i potrafią przełożyć deklaracje na faktyczne możliwości.
To porozmawiajmy o twardych zdolnościach. Jesteście wraz z Polską Grupą Zbrojeniową producentem systemu antydronowego SAN, kluczowego dla polskiej obronności. Jak idzie projekt?
Pamiętajmy, że umowę na system przeciwlotniczy z możliwością zwalczania bezzałogowych statków powietrznych kr. SAN podpisaliśmy w styczniu tego roku, a ze względu na klauzule unijnego instrumentu finansowego SAFE weszła ona w życie dopiero na przełomie maja i czerwca. Nie minęło więc dużo czasu od rozpoczęcia projektu, a mimo to jesteśmy już całkiem dobrze zaawansowani w jego realizacji.
Utrzymujemy terminy, które sobie wyznaczyliśmy i które zostały uzgodnione z Agencją Uzbrojenia. W grudniu zaprezentujemy pierwszą demonstrację tego systemu. Do tego momentu zmierzamy i realizujemy projekt zgodnie z przyjętym harmonogramem.
Budujecie również fabrykę na Pomorzu. Jak ona będzie się wpisywała w działania Kongsberga jako ważnej firmy europejskiego przemysłu zbrojeniowego?
To jeden z istotnych elementów rozwoju firmy w Polsce. Podkreślam jednak, że nie chodzi wyłącznie o inwestycję samej firmy ani o jej rozrastanie się w danym miejscu. To również odpowiedź na oczekiwanie, które słyszeliśmy przy każdej realizowanej przez nas inwestycji: fabryka, choć będzie własnością Kongsberga, ma służyć potrzebom polskiej obronności.
Jako Kongsberg budujemy zdolności produkcyjne w różnych częściach świata – mamy już trzy fabryki w Stanach Zjednoczonych i dwie w Australii. Teraz, w bardzo istotnym miejscu w Europie, rozpoczynamy realizację strategii rozwoju zdolności produkcyjnych poza Norwegią.
A co będzie przedmiotem produkcji?
Ważnym elementem będą systemy antydronowe. Obecnie finalizujemy kwestie lokalizacji oraz możliwości produkcyjnych – myślę, że ten proces zakończy się do końca roku.
Nasze portfolio będzie odpowiednio zdywersyfikowane. Będziemy gotowi do produkcji różnych komponentów, w zależności od potrzeb – zarówno po stronie polskiej, jak i europejskiej.
Czy to główne wyzwanie, jeżeli chodzi o aktywność Kongsberga w Polsce?
Wciąż prowadzimy szereg działań. Po pierwsze, jesteśmy w fazie realizacji i finalizacji dostaw sprzętu dla morskich jednostek rakietowych. Nie zapominajmy, że jest to jeden z największych kontraktów w historii naszej firmy.
Podpisaliśmy również umowę o współpracy z WB Group dotyczącą bezzałogowych platform nawodnych – zarówno dla Polski, jak i innych krajów. To moim zdaniem obszar wyjątkowo ciekawy i pełen potencjału rozwojowego.
Mam nadzieję, że w niedługim czasie dopracujemy ustalenia z polskim i norweskim ministerstwem obrony, a być może także z trzecim krajem, w sprawie tworzenia zdolności w zakresie bezzałogowych platform nawodnych o różnych możliwościach. To istotny kierunek, ponieważ rynek morskich platform bezzałogowych stale się rozwija, a ich zastosowania obejmują coraz szerszy i bardziej złożony zakres misji – od rozpoznania po uderzeniową obronę przeciwlotniczą.
Jak rozumiem w kontekście tego, co pan mówi, Kongsberg nie ma problemów z rozwojem?
Czas, w którym żyjemy, pokazuje potrzebę inwestowania w uzbrojenie. W związku z tym wzrost Kongsberga jest bardzo dynamiczny. Trzeba zauważyć, że nasz wzrost, rzecz jasna, to kwestia dłuższego czasu – w ciągu ostatnich siedmiu lat rozbudowaliśmy się trzykrotnie, zarówno jeśli chodzi o przychody, jak i o zatrudnienie. To pokazuje, że trzymamy się swoich podstawowych zdolności i kompetencji i jednocześnie rzeczywiście wchodzimy na nowe obszary. Rośniemy od podwodnego świata i zdolności w tym obszarze po wszystko, co się dzieje w kosmosie. Ale na pierwszym miejscu jest „dowożenie”, czyli terminowe dostarczanie tego, co jest objęte kontraktami i zobowiązaniami. To jest absolutnie numer jeden.
Materiał powstał we współpracy z Kongsbergiem
