Przy zakupach zbrojeniowych na tanim dolarze nie zyskamy

Umowa na zakup 32 samolotów F-35 – 4,6 mld dol. Zakup 8 baterii systemu Patriot wraz ze sprzętem towarzyszącym, m.in. systemem kierowania ognia IBCS – ok. 20 mld dol. Zakup 96 śmigłowców AH-64E Apache – ponad 10 mld dol. Do tego można doliczyć miliardy wydane na czołgi Abrams, systemy artylerii rakietowej Himars czy modernizację samolotów F-16 i pociski do nich. W sumie Wojsko Polskie w ostatnich latach zamówiło amerykańskie uzbrojenie za kilkadziesiąt miliardów dol.

Czytaj więcej

Modernizacja Sił Zbrojnych

Maciej Miłosz: Dlaczego politycy prawicy błądzą, czyli o pożyczkach z UE na uzbrojenie

Tak dużo i tak tanio na sprzęt wojskowy w najnowszej historii nie pożyczaliśmy. Większość tych śr...

Te zakupy są przeprowadzane zazwyczaj w formule FMS, czyli Foreign Military Sales. Jak to działa? „W ramach programu FMS rząd Stanów Zjednoczonych i rząd zagraniczny lub organizacja międzynarodowa zawierają umowę międzyrządową zwaną Listami Ofert i Akceptacji. Sekretarz stanu określa, które kraje będą realizować programy. Sekretarz obrony realizuje program. Program FMS może być finansowany ze środków krajowych lub ze środków rządu Stanów Zjednoczonych” – czytamy na stronie Defense Security Cooperation Agency, czyli agencji Departamentu Obrony, która „spina” cały proces. W uproszczeniu, są to umowy międzyrządowe, gdzie dużą część negocjacji z amerykańskimi koncernami bierze na siebie amerykańska administracja. Oczywiście płaci za to polski podatnik, amerykańska pomoc finansowa jest raczej symboliczna.

Foto: Bloomberg

Niewykorzystane możliwości oszczędności przy zakupach zbrojeniowych w USA

Harmonogram płatności przy takich transakcjach jest kwartalny, z płatnościami do piętnastego marca, czerwca, września i grudnia. Jest tu kilka obszarów, gdzie państwo polskie mogłoby działać lepiej, czyli oszczędzać środki.

Po pierwsze, Agencja Uzbrojenia przelewa obecnie środki na rachunek w DFAS, czyli Defense Finance and Accounting Service. Jednak jest to rachunek nieoprocentowany – środki, które tam leżą nie pracują. W ostatnich latach był moment, gdy mieliśmy tak zgromadzonych ponad 5 mld dol., czyli przy dzisiejszym kursie ok. 17 mld zł. Nawet minimalne oprocentowanie przynosiłoby skarbowi państwa miliony złotych miesięcznie. Zasady FMS przewidują, że moglibyśmy wpłacać środki na rachunek w Banku Rezerwy Federalnej, który jest oprocentowany. Jednak Polska od lat takiego konta nie założyła, ponieważ sami nie mamy odpowiednich regulacji, a nikt nie jest zainteresowany by je zmienić.

Po drugie, wydaje się, że nawet większym zaniedbaniem jest to, iż w żaden sposób nie zarządzamy ryzykiem kursowym. Odpowiedzialna za zakupy Agencja Uzbrojenia nie ma prawnych możliwości ubezpieczenia się od tego, a poza tym nie może kupować dolarów wtedy, gdy są tanie. Zgodnie z zasadami powinna przelewać odpowiednią kwotę w dniu, gdy zgodnie z harmonogramem wypada płatność. Jeśli dolar kosztuje wówczas mniej, niż w momencie podpisania umowy, to możemy się cieszyć. Oszczędzamy. Jeśli więcej, to pech. Tracimy. Nie ma w tym jednak żadnej świadomej polityki, nie ma zasady, że nadpłacamy, gdy jest taniej i staramy się unikać wpłat, gdy jest drożej. Takie działanie mogłoby przynieść, lekko licząc, oszczędności dziesiątek milionów złotych rocznie.

Dlaczego tak się nie dzieje? – W moim przekonaniu to wynika w pewnej mierze ze strachu urzędników. Jeśli umowa jest zawierana np. przy kursie 4 zł za dolara, a potem on spadnie do 3,9 zł, to płacąc wtedy bylibyśmy do przodu 2,5 proc. wartości spłaty. Ale jeśli potem ten kurs by spadł np. do 3,85 zł, to urzędnik mógłby się narazić na zarzut niegospodarności. Ktoś mógłby mu zarzucić, że zaoszczędził tylko 10 gr na dolarze, a nie 15 gr. Ludzie wolą unikać takich problemów – mówi „Rzeczpospolitej” człowiek od lat związany z zakupami uzbrojenia. 

Na pewno wymagałoby to też zmian w regulacjach prawnych i kooperacji na linii Ministerstwo Finansów – Ministerstwo Obrony Narodowej, co w ostatnich latach bywa trudne.

Czytaj więcej

Modernizacja Sił Zbrojnych

Polska stawia tarczę antydronową za 15 mld zł. MON rusza z gigantycznym zakupem

Po niezrozumiałych opóźnieniach i ignorowaniu zagrożenia, Wojsko Polskie wreszcie ma podpisać umo...