Broń czy PKB? Jak wydawać na obronność, by gospodarka na tym zyskała

W 2026 r. planowane wydatki rządu na obronność wyniosą ok. 200 mld zł. W 2025 r. było to ok. 170 mld zł, co stanowiło ponad 4 proc. PKB. Nie licząc ochrony zdrowia, jest to dziedzina, na którą najwięcej przeznaczamy z budżetu państwa.

Problem w tym, że choć zarówno były premier Mateusz Morawiecki, jak i obecny wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz powtarzają, że nasz przemysł obronny może być kołem zamachowym gospodarki, to tak naprawdę nie mamy w Polsce wypracowanego sposobu liczenia wpływu wydatków na obronność na naszą gospodarkę.

Podstawą własna produkcja

Jedną z miar takiego wpływu są tzw. mnożniki fiskalne, czyli upraszczając, to, jak dany wydatek państwa przekłada się na wzrost Produktu Krajowego Brutto.

„Najnowsza publikacja z 2025 r. dotycząca mnożników fiskalnych wydatków obronnych w UE, autorstwa Garcíi-Serradora, Sarasy-Floresa i Camilo Ulloa, podkreśla znaczenie kontekstu makroekonomicznego w ocenie wpływu wydatków zbrojeniowych na wzrost gospodarczy. Mnożniki są wyższe w warunkach dużej przestrzeni fiskalnej i niskiego uzależnienia od importu, a niższe – a nawet ujemne – gdy wydatki finansowane są długiem przy ograniczonej przestrzeni fiskalnej i wysokim imporcie. Jeśli zamówienia nie trafiają do krajowego przemysłu, wydatki obronne w praktyce wspierają gospodarki innych państw, co może prowadzić do efektu mnożnikowego poniżej zera” – czytamy w raporcie „Inwestycje w polski przemysł obronny”, który właśnie wydała Fundacja Liberté!.

Czytaj więcej

Modernizacja Sił Zbrojnych

Co kupimy z pożyczek SAFE? Rząd ujawnia projekty

Bojowe wozy piechoty Borsuk, transportery Rosomak, armatohaubice Krab czy systemy rozpoznawczo-ud...

Można więc zakładać, że np. w USA, które mają zarazem największy budżet, jak i najbardziej rozwinięty przemysł zbrojeniowy świata, te wydatki w większym stopniu przyczyniają się do rozwoju gospodarczego niż np. w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, które po prostu kupują sprzęt wojskowy wyprodukowany w Stanach.

Jak to wygląda w naszym regionie? – Mnożniki fiskalne wydatków obronnych w Europie wynoszą przeciętnie 0,6–0,9, podczas gdy w przypadku infrastruktury transportowej sięgają 1,5–1,8. Oznacza to, że środki kierowane na obronność generują słabszy impuls wzrostowy niż analogiczne nakłady infrastrukturalne – wyjaśnia „Rz” prof. Paweł Wojciechowski, prezes Instytutu Finansów Publicznych, który wraz z Wojciechem Decewiczem przygotował cytowany raport. – W polskich warunkach, przy wysokiej importochłonności zakupów uzbrojenia, rosnącym udziale kosztów osobowych oraz malejącej przestrzeni fiskalnej – czyli cechach w dużej mierze odpowiadających obecnej sytuacji gospodarczej – rzeczywisty wpływ tych wydatków na wzrost może być jeszcze słabszy, a w określonych warunkach nawet prowadzić do spowolnienia dynamiki PKB – prognozuje ekonomista.

I faktycznie, choć według wskaźników podawanych przez NATO obecnie udział tzw. wydatków majątkowych w budżecie resortu obrony przekracza 50 proc., a nasze wydatki osobowe należą do najniższych w Sojuszu i są na poziomie ok. 27 proc. budżetu, to wiadomo, że wraz z planowanym wzrostem liczebności Wojska Polskiego i zmianą zasad emerytalnych w ostatnich latach, wydatki osobowe w najbliższych latach będą rosły. Jeśli dodamy do tego fakt, że zdecydowaną większość uzbrojenia w ostatnich latach importujemy, a duża część tych wydatków jest finansowana z kredytów w USA, Korei Południowej, Szwecji czy Wielkiej Brytanii, to widać, że spełniamy wszystkie trzy warunki, by nasze wydatki na obronność nie przełożyły się pozytywnie na wzrost gospodarczy.

Potrzeba narzędzi do weryfikacji

Co zrobić, by uniknąć tej pułapki i by jednak nasze wydatki na obronność pozytywnie wpływały na nasz rozwój gospodarczy? Środki przeznaczane na ludzi, na pensje i emerytury przy wzrastającej liczbie żołnierzy i emerytów wojskowych będą tylko rosły. Jeśli chcemy mieć większą armię, nie da się tego uniknąć.

Z kolei jeśli chodzi o kredyty, dobrą wiadomością są pożyczki z unijnego programu SAFE, ponieważ są one niżej oprocentowane, a czas spłaty wynosi 45 lat. Nie zmienia to faktu, że te środki trzeba będzie oddać.