Dlaczego stara szwedzka Orka jest i tak lepsza niż polski ORP Orzeł?

Pretekstem do bliższego przyjrzenia się planowanej pomostowej Orce jest z jednej strony wizyta w Polsce (10-12 marca) króla Szwecji Karola XVI Gustawa oraz szwedzkiej delegacji rządowej i biznesowej, z drugiej – wcześniejsza wizyta na tej jednostce wiceadmirała Jarosława Ziemiańskiego, Inspektora Marynarki Wojennej RP (z lutego). „Zwiedzonym” okrętem był HMS Södermanland, jednostka projektu A17S, która miałaby trafić do polskiej floty w okresie przejściowym, czyli w czasie, gdy będziemy czekać na zamówione okręty podwodne projektu A26.

Należy zaznaczyć, że nadal jesteśmy na etapie przed podpisaniem ostatecznej umowy ze Szwedami, a nazwa jednostki pomostowej nie została dotychczas oficjalnie potwierdzona. 17 grudnia szefowie resortów obrony Polski i Szwecji podpisali jedynie polsko-szwedzki protokół ustaleń w związku z programem Orka.

Szwedzka Orka. Okręt lepszy niż wskazywałby na to jego wiek

Szwedzka jednostka nie jest okrętem nowym. Została zwodowana w 1988 roku. W praktyce jest zatem niewiele młodsza od użytkowanego w polskiej marynarce ORP Orzeł (zwodowanego w 1985 roku). Poza zbliżonym wiekiem okręty te różni jednak wszystko.

Czytaj więcej

Modernizacja Sił Zbrojnych

Saab i program Orka: trwają rozmowy z rządem i polskim przemysłem

Szwedzki Saab negocjuje umowę na trzy okręty podwodne typu A26 Blekinge dla Polski z terminem dostawy pierwszej jednostki w 2030 r., przyznał w roz...

Przede wszystkim szwedzka jednostka – w przeciwieństwie do polskiego „podwodnego seniora” – przeszła dwie duże modernizacje. Pierwszą w 2003 roku (okręt został wówczas wydłużony o sekcję napędu niezależnego od powietrza – AIP). Drugą zakończono w lipcu 2024 r. Podczas przeprowadzania tej ostatniej wykorzystano podzespoły z okrętów typu Gotland (projektu A19) oraz – co znacznie ważniejsze – nowego typu Blekinge. To okręt projektu A26, tego samego, którego trzy jednostki zamierza kupić Polska. Po modernizacji jest to zatem okręt doskonale nadający się do przygotowania polskich marynarzy do służby na docelowych Orkach.

Ostatnia modernizacja była na tyle głęboka, że projekt doczekał się nowego oznaczenia – A17S. Objęła ona remont główny oraz około 50 modyfikacji. Pozwala to na przedłużenie służby jednostki do co najmniej 2030 r. Większość nowego wyposażenia zbliżyła okręt do użytkowanych obecnie przez Szwedów jednostek projektu A19. Dotyczyło to remontu maszynowni (wymieniono także baterie akumulatorów), systemów bojowych oraz sensorów, a także napędu niezależnego od powietrza (AIP), który jest taki, jak na jednostkach typu Gotland (A19), czyli silniki Stirlinga AIP v4-275R, a nie w najnowszej wersji montowanej w jednostkach projektu A26. Z tego ostatniego projektu pochodzą natomiast sensory i niektóre systemy bojowe. Wszystkie prace przeprowadzono w stoczni Saab Kockums w Karlskronie, która buduje nowe jednostki projektu A26 Blekinge.

Co charakteryzuje szwedzki okręt HMS Södermanland?

HMS Södermanland to jednostka o wyporności podwodnej 1500 ton. Kadłub ma 60,5 m długości (został wydłużony o 12 m w ramach modernizacji), 6,1 m szerokości i 5,6 m wysokości. Jednostka osiąga prędkość 20 węzłów (około 37 km/h) i dzięki AIP może przebywać pod wodą przez wiele tygodni. Załoga składa się z 26 osób (na ORP Orzeł jest to 60 osób), a uzbrojenie z 10 wyrzutni torped: sześciu o kalibrze 533 mm i czterech dla lekkich torped 400 mm.

Największym atutem jednostki są dwa silniki Stirlinga Kockums V4-275R. To kluczowy element systemów AIP (napęd niezależny od powietrza). Generują one prąd do napędu elektrycznego, współpracując z oddzielnymi silnikami elektrycznymi.

Silnik ten ma moc ciągłą 75 kW, ciśnienie spalania 22 bary, prędkość obrotową do 2400 obr./min i zużywa ok. 950 g/kWh tlenu oraz 260 g/kWh paliwa. Pracuje na ciekłym tlenie (LOX) i dieslu w zamkniętym obiegu z helem jako gazem roboczym (130 bar). Dzięki wykorzystaniu wody morskiej jako chłodziwa i braku sprężarek system jest niemal bezgłośny i może pracować bez konieczności kompresji spalin na głębokościach dochodzących do 200 m. Pozwala to na 2–3 tygodnie zanurzenia przy prędkości wynoszącej 5–6 węzłów (czyli średnio około 10 km/h).

Charakterystyka okrętów projektu A26 Blekinge, które mają trafić do Polski

Z kolei budowane obecnie przez Saab Kockums w Karlskronie jednostki projektu A26 Blekinge, które zamierza pozyskać Polska, to okręty nieco większe, o wyporności podwodnej 1925–2100 ton. W budowie znajdują się dwa takie okręty: Blekinge i Skåne, których odbiory planowane są na lata 2031–2033 i których budowa jest mocno opóźniona.

Koncepcyjnie to jednostki nastawione na operacje w środowisku dalekomorskim, przy zachowaniu wysokich zdolności w płytkich akwenach Bałtyku. Wyróżniają się one nowoczesną architekturą modułową, opracowaną przez Saab Kockums z myślą o łatwej adaptacji do przyszłych systemów uzbrojenia i sensorów. Kadłub o konstrukcji cylindrycznej i zoptymalizowanym układzie hydrodynamicznym pozwala na cichą żeglugę, a zastosowanie napędu niezależnego od powietrza (AIP) w technologii Stirlinga (wersja nowsza niż na jednostce pomostowej i A19) umożliwia wielodniowe przebywanie w zanurzeniu bez potrzeby wynurzania się na głębokość peryskopową. Jednym z kluczowych wyróżników typu A26 jest tzw. Multi Mission Portal – modułowy przedni tunel, który może służyć do obsługi pojazdów bezzałogowych, nurków bojowych albo przenoszenia dodatkowego uzbrojenia.

Długość jednostki Blekinge sięga ok. 66–67 metrów, a załogę stanowi około 26–30 osób. Systemy walki zintegrowano wokół nowoczesnego bojowego systemu zarządzania SESUB 960, z możliwością wbudowania rozwiązań zgodnych ze standardami NATO. Okręt przystosowano do odpalania ciężkich torped kal. 533 mm (np. Tp62) oraz do wykorzystania przyszłościowych efektorów, w tym bezzałogowych systemów podwodnych.

Okręt ORP Orzeł

Foto: PAP

W porównaniu z wysłużonym ORP Orzeł projektu 877E, okręt A26 Blekinge reprezentuje zupełnie nową generację technologii podwodnych – jest mniejszy, ale znacznie cichszy i posiada zdolność długotrwałego działania w zanurzeniu dzięki napędowi niezależnemu od powietrza. Orzeł, oparty na klasycznej konstrukcji radzieckiej z lat 80., wymaga częstego ładowania baterii. Abstrahując już od tego, że jego sprawność techniczna pozostawia obecnie wiele do życzenia, czego przykład mieliśmy niedawno przy okazji parady morskiej z okazji święta Marynarki Wojennej, na którą Orzeł nie dotarł.