Zaciąg do Wojska Polskiego odbywa się w oparciu o ochotników. Nie ma przymusowej służby wojskowej, bowiem pobór został zawieszony ponad 16 lat temu. Obecnie Siły Zbrojne liczą ponad 223 tys. żołnierzy, są to żołnierze zawodowi (158,5 tys.), ochotnicy z Terytorialnej Służby Wojskowej w Wojskach Obrony Terytorialnej (39 tys.), ochotnicy odbywający szkolenie podstawowe w ramach Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej (13,5 tys.) oraz żołnierze kształcący się na uczelniach (11,5 tys. w tym w ramach DZSW na pierwszym roku 3,5 tys.). Celem Sztabu Generalnego WP jest zwiększenie do 2039 r. liczby żołnierzy do 500 tys.
Wyzwaniem dla armii jest demografia. Widoczny jest spadek poziomu dzietności, społeczeństwo się starzeje, a dodatkowo aż co czwarta osoba w wieku 15–29 lat ma problemy zdrowotne i może zostać wykluczona ze służby wojskowej. Prognozy wskazują, że do 2040 r. ubędzie ok. 2 mln Polaków.
Wojskowi przyznają, że dzisiaj nie jest problemem zaopatrzenie wojska w nowoczesne systemy uzbrojenia, ale wyszkolenie kadr do ich utrzymania i wykorzystania na polu walki. Tym bardziej że obsługa sprzętu jest coraz bardziej skomplikowana. Z danych Sztabu Generalnego WP wynika, że w ciągu 15 lat liczba specjalistycznego uzbrojenia wzrośnie z 15 tys. do 37 tys. sztuk, a potencjał Sił Zbrojnych urośnie o ok. 90 proc., np. czołgów o 380 proc., sprzętu artyleryjskiego i przeciwpancernego o 400 proc.
Sprawdziliśmy, kim są dzisiaj żołnierze Wojska Polskiego. Oparliśmy się na danych otrzymanych z instytucji wojskowych: Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacyjnego, Dowództwa WOT oraz Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.
Czytaj więcej
Kandydaci są prześwietlani nawet do trzech pokoleń wstecz, przechodzą badanie na wykrywaczu kłamstw, ale i tak nie mają pewności, czy zostaną przyj...
Zawodowy żołnierz – najczęściej ze studiami
Trzon armii stanowią żołnierze zawodowi, których jest obecnie około 158,5 tysięcy. Najczęściej to osoby z wykształceniem wyższym – to 36,9 proc. kadry (59 tys.), kolejną grupą są wojskowi z wykształceniem średnim: z maturą (48,5 tys.) lub bez zdanego egzaminu dojrzałości (35,5 tys.). Najmniej jest żołnierzy z wykształceniem podstawowym lub gimnazjalnym (ok. 5,5 tys.) oraz zawodowym (ok. 9,5 tys.).
– W armii występują różne wymagania edukacyjne zależne od korpusu i stanowiska. Wykształcenie wyższe jest istotne w wielu ścieżkach oficerskich, podczas gdy wymagania dla części stanowisk szeregowych są inne. Z punktu widzenia polityki kadrowej istotne jest nie tylko formalne wykształcenie, ale również zgodność posiadanych kwalifikacji z wymaganiami stanowisk. W szczególności dotyczy to specjalistów z zakresu informatyki, łączności, cyberbezpieczeństwa, logistyki, medycyny i obsługi zaawansowanych systemów uzbrojenia. Nowoczesna armia potrzebuje nie tylko nowoczesnego sprzętu, ale przede wszystkim doskonale przygotowanych ludzi, którzy potrafią w pełni wykorzystać jego możliwości – komentuje płk Marek Pietrzak, rzecznik Sztabu Generalnego WP.
Czytaj więcej
Następnym razem prawdopodobnie dojdzie do zestrzelenia, niekoniecznie rakiety, ale statku powietrznego, który naruszy przestrzeń powietrzną Rzeczyp...
Skąd najczęściej pochodzą żołnierze zawodowi? – Największa liczba żołnierzy pełniących służbę według adresu zameldowania w Siłach Zbrojnych RP pochodzi z województw mazowieckiego oraz warmińsko-mazurskiego, natomiast najmniejsza – z województw świętokrzyskiego, dolnośląskiego i opolskiego. Zróżnicowanie to jest w pewnym stopniu uzależnione od rozmieszczenia jednostek wojskowych na terenie kraju, a także od wielkości poszczególnych województw i liczby ich mieszkańców – tłumaczy płk Pietrzak.
Ten trend jest widoczny od kilku lat. Na początku 2024 r. napisaliśmy w „Rz”, że najwięcej kandydatów do wojska pochodziło z województwa warmińsko-mazurskiego, a najmniej z opolskiego, z kolei do WOT najwięcej osób garnęło się z Mazowsza, a najmniej z lubuskiego.
W zawodowej służbie jest blisko 25 tys. kobiet. – Przy stanie około 160 tys. żołnierzy zawodowych na koniec III kwartału 2026 r. kobiety stanowią około 15,6 proc. tej grupy. Warto przy tym rozróżnić ten wskaźnik od pojawiającej się w przestrzeni publicznej wartości 17 proc., która odnosi się do udziału kobiet w ogólnej liczbie żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, a więc obejmuje również inne formy służby niż zawodowa – dodaje płk Pietrzak.
Zapytaliśmy Sztab Generalny WP, ile jest małżeństw, w których obydwoje małżonków to żołnierze zawodowi? – To ważne – powiedział nam wysoki rangą były dowódca Wojska Polskiego. – Bowiem w czasie wojny wiele kobiet żołnierzy może zostać wykluczonych z mobilizacji, gdyż będą się opiekowały dzieckiem – wskazuje nasz rozmówca.
Okazuje się jednak, że wojsko nie prowadzi statystyk dotyczących liczby małżeństw, w których oboje małżonkowie pełnią zawodową służbę wojskową. – Wiemy jednak, że znaczna część kobiet pełniących służbę wojskową pozostaje w związkach małżeńskich, w których ich mężowie również służą w Wojsku Polskim lub pełnią służbę w innych formacjach mundurowych. Dlatego jednym z ważnych wyzwań związanych z rozwojem Sił Zbrojnych RP jest tworzenie warunków, które pozwalają żołnierzom łączyć wymagającą służbę z życiem rodzinnym – wskazuje płk Pietrzak.
Armia wolniej się starzeje
W jakim wieku są przeważnie żołnierze zawodowi? W korpusie oficerów średni wiek to 39,5 lat, podoficerów – 40 lat, a szeregowych – 32 lata. Z tego zestawienia wynika, że średnia wieku żołnierza zawodowego jest niższa niż średni wiek pracownika w Polsce w 2026 r. Według GUS to 43,1 lat.
Jak długo żołnierze służą w armii? W korpusie oficerów średnia wieku, w którym żołnierze odchodzą do cywila, to 48 lat ze średnią wysługą 25 lat, wśród podoficerów – 44 lata ze średnią wysługą 20 lat, za to w grupie szeregowych – średnia wieku to zaledwie 34 lata z wysługą 7 lat.
Zjawisko odchodzenia z wojska ludzi młodych także obserwujemy od kilku lat. Już w 2023 r. aż 62 proc. zwolnionych z wojska nie nabyło uprawnień emerytalnych. A szef Sztabu Generalnego WP gen. Wiesław Kukuła w wywiadzie dla „Rzeczpospolitej” wskazywał, że około 30 proc. żołnierzy opuszczających zawodową służbę wojskową robiło to w pierwszych trzech latach. Można założyć, że albo nie sprawdzili się w wojsku, albo armia nie spełniła ich oczekiwań.
Czytaj więcej
Polacy są zmęczeni napięciem związanym z wojną w Ukrainie. Coraz mniej osób deklaruje chęć wstąpienia do armii, a więcej zapowiada opuszczenie kraj...
– Widoczna jest również różnica pokoleniowa pomiędzy poszczególnymi korpusami. Korpus szeregowych charakteryzuje się relatywnie młodą strukturą wiekową i krótszym stażem służby, natomiast wśród oficerów i podoficerów starszych dominują żołnierze posiadający wieloletnie doświadczenie zawodowe. Doświadczenie starszych pokoleń żołnierzy musi być łączone z kompetencjami młodszej kadry, otwartej na nowe technologie i zmieniające się sposoby prowadzenia działań wojskowych. To jeden z istotnych elementów transformacji Sił Zbrojnych RP – mówi nam rzecznik Sztabu Generalnego WP.
Nie bez znaczenia w podejmowaniu decyzji, jak długo zostać w wojsku, mają przepisy emerytalne. Część żołnierzy może odejść na emeryturę po 15 latach służby, natomiast dla osób, które rozpoczęły ją po 31 grudnia 2012 r., warunkiem nabycia prawa do emerytury wojskowej jest odsłużenie 25 lat.
Najmniej ochotników na szkoleniu podstawowym z okolic Opola i Kielc
Od końca września odbywa się turnus szkoleniowy dla ochotników, którzy zdecydowali się na szkolenie podstawowe w ramach Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej. Uczestniczy w nim 19 tys. młodych żołnierzy.
Z danych, które otrzymaliśmy z Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacyjnego, wynika, że w 2026 r. kandydat rekrutowany na takie szkolenie ma średnio 25 lat. Najczęściej są to osoby z wykształceniem średnim – 67 proc., następnie z wykształceniem podstawowym – 17 proc., wyższym – 10 proc. lub zawodowym – 6 proc. Co czwarta osoba uczestnicząca w takim szkoleniu była kobietą (24 proc.).
Najwięcej chętnych do szkolenia podstawowego, które obecnie się odbywa, pochodzi z województw: mazowieckiego, warmińsko-mazurskiego, kujawsko-pomorskiego oraz śląskiego. Najmniej chętnych jest zaś z opolskiego i świętokrzyskiego. Zatem widoczny jest podobny trend, jaki obserwujemy wśród żołnierzy zawodowych.
– Motywacja kandydatów jest identyczna w każdym rejonie Polski. Jest to przede wszystkim możliwość pełnienia służby wojskowej w małej odległości od miejsca zamieszkania żołnierza, czynniki patriotyczne, jak również stabilizacja finansowa oraz możliwości rozwoju osobistego – informuje nas ppłk Konrad Radzik, rzecznik prasowy CWCR.
Instytucja ta nie gromadzi danych, ilu z nich pochodzi z tzw. rodzin mundurowych, w których np. ojciec jest żołnierzem lub policjantem. Wiadomo za to, że w 2026 r. około tysiąca młodych żołnierzy w szkole średniej chodziło do tzw. klasy mundurowej, uczyło się np. w Oddziale Przygotowania Wojskowego lub klas CYBER.MIL.
Jakie były efekty takiego szkolenia w poprzednim roku, czyli ilu z przeszkolonych w ramach DZSW zdecydowało się potem na zawodową służbę wojskową? – W 2025 r. szkolenie podstawowe w ramach DZSW zaczęło ponad 26 tys., z czego ukończyło blisko 21,5 tys. osób, a na szkolenie specjalistyczne bezpośrednio przeszło blisko 9,5 tys. kandydatów. Do zawodowej służby wojskowej z DZSW zostało powołanych ponad 12 tys. żołnierzy. Należy pamiętać, że całość szkolenia DZSW trwa do 12 miesięcy – poinformował nas ppłk Konrad Radzik.
Ochotnicy z WOT pochodzą z małych miast
Zupełnie inną kategorią są ochotnicy, którzy zgłaszają się do Wojsk Obrony Terytorialnej. To w wielu przypadkach osoby już z doświadczeniem zawodowym, ale też sporo jest wśród nich bezrobotnych.
Z informacji, które przekazał „Rz” mjr Rafał Rylich z Dowództwa WOT, wynika, że średnia wieku osób aplikujących do tych wojsk to 35 lat. Wśród ponad 39 tys. żołnierzy tej formacji dominują osoby z wykształceniem średnim (17 139) oraz wyższym (12 213) – w tym ostatnim przypadku to ponad 31 proc. Najmniej w tych wojskach służy osób z wykształceniem zawodowym (4 084) oraz podstawowym lub gimnazjalnym (5 730).
Czytaj więcej
Jakie wartości są najważniejsze dla pokolenia Z, czy mają autorytety, czy są gotowi do walki w przypadku wojny?
Ponad 50 proc. jest zatrudnionych (19 709), ale też 23,4 proc. to bezrobotni (9 153), 18,9 proc. to uczniowie lub studenci (7 392). Działalność gospodarczą prowadzi 1 888 żołnierzy WOT, a 1 020 ma gospodarstwo rolne. Najczęściej pochodzą oni z małych lub średnich miast (16 973), lub wsi (14 280), tylko co piąty pochodzi z dużych miast (7 913).
Co z pokoleniem Z
Wyzwaniem dla wojska jest pokolenie Z, czyli osoby w wieku 18–25 lat. Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych w Bydgoszczy przeprowadziło badania na grupie 1,2 tys. młodych uczniów i studentów z 25 szkół średnich i uniwersytetów. Pisaliśmy o tym w „Rzeczpospolitej”. Celem było zdiagnozowanie oferty, którą musi przygotować armia, aby służba wojskowa była dla nich atrakcyjna.
Z badania wynikało, że pokolenie Z odrzuca dyspozycyjność i hierarchiczność, co jest charakterystyczne w służbach mundurowych, preferują zaś płaskie struktury takie jakie są np. w korporacjach. Mają też słabo rozwinięte kompetencje miękkie. Zniechęca ich do wojska nie tylko dyspozycyjność (29 proc.), ale też częste zmiany miejsca zamieszkania (21 proc.). Aż 38 proc. za najważniejsze w życiu wskazywało: komfort i wygodę, a 26 proc. karierę zawodową, 11 proc. założenie rodziny, tylko 10 proc. bezpieczeństwo państwa. Jednak w przypadku wybuchu wojny, aż 48 proc. deklarowało gotowość walki, ale też 26 proc. wyjechałoby wtedy z kraju, co piąty (19 proc.) współpracowałoby z organizacjami charytatywnymi i humanitarnymi np. w szpitalach.
Analitycy wojskowi wskazali, że do służby wojskowej mogłoby ich zachęcić: stałe zwiększanie wysokości wynagrodzenia (27 proc.), pełnienie służby w pobliżu miejsca zamieszkania (25 proc.), dodatkowe przywileje i perspektywa rozwoju indywidualnego (po 20 proc. odpowiedzi).
Symptomatyczne są badania, które IBRiS przeprowadził na zlecenie „Rzeczpospolitej” w kwietniu 2025 r. Co czwarty z pokolenia Z wskazał, że w przypadku wybuchu wojny zostanie wolontariuszem w szpitalu lub organizacji pomocowej, co czwarty wyemigruje, a tylko 5 proc. wstąpi na ochotnika do wojska.
