Od czego rozpoczyna się szkolenie pilota wojskowego?

Od marzeń. Później jest szkoła średnia: najlepiej ogólnokształcące liceum lotnicze, ale też inne. No i chcąc je spełniać, w kolejnym kroku aplikujemy do Lotniczej Akademii Wojskowej.

Tu pojawiają się mityczne badania lekarskie.

Po tym, gdy kandydat pojawi się w systemie, zaczynamy od badań. W zależności od wyników medycznych jest on przydzielany do odpowiedniej grupy – samoloty naddźwiękowe, poddźwiękowe i transportowe, śmigłowce itd. I później, też w zależności od wyników matury, rozpoczynają się kwalifikacje.

Czasem słychać głosy, że polskie wymagania są zbyt wysokie, a ludzie z wadą wzroku też przecież mogą być pilotami.

Nie powiedziałbym, że nasz system jest bardziej restrykcyjny niż inne. On jest zbudowany tak, by wybrać najlepszych – ludzi, którzy będą gwarantowali swoim zdrowiem następne kilkanaście lat służenia państwu. Skoro już ich wybierzemy i państwo polskie zapłaci za ich edukację, to musi być gwarancja, że przez kolejne 20–25 lat ten wzrok będzie w porządku. I to samo dotyczy innych obszarów zdrowia. Dlatego ten system jest tak wymagający.

Jaki procent kandydatów przechodzi przez testy do tej najwyższej grupy – pilotów odrzutowych samolotów bojowych?

Zazwyczaj na grupę 20 osób do tej najwyższej przechodzi jedna. Czasem dwie. Czyli kilka proc. W tym roku mieliśmy 8,3 kandydata na jedno miejsce.

Udało wam się zapełnić ten limit etatowy?

Oczywiście, zawsze się udaje. Nie narzekamy na brak kandydatów.

Czytaj więcej

Polsce brakuje pilotów F-16. Mamy więcej samolotów niż ludzi, którzy mogą nimi latać

Testy za nami, kandydat dostaje się do akademii. Co dalej?

Przypomnę tylko, że testy medyczne są ważne, ale istotne są też osiągnięcia w nauce. Po dostaniu się do LAW podlegamy takiej pierwszej wstępnej selekcji, czyli stajemy się żołnierzem. Jest to kurs podstawowy. Po tym okresie mamy oczywiście przysięgę i zaczynamy wchodzić w kształcenie żołnierza. Od początku na podchorążego jest wywierany duży stres, bo te wymagania cały czas rosną. To wynika z tego, że lotnictwo jest bardzo wymagające. Dlatego nie możemy sobie pozwolić, by dać zbyt dużo luzu.

Podstawowy cykl szkolenia trwa u nas pięć lat. Jeśli chodzi o pilota samolotów bojowych, to można powiedzieć, że on kończy tutaj taką podstawówkę, zostaje pilotem trzeciej klasy i potem wchodzi dopiero w cykl dalszych szkoleń bardziej zaawansowanych już w jednostkach lotniczych.

Co to znaczy trzeciej klasy?

Ma on odpowiednie wyszkolenie, by latać w dzień, w nocy, zna przepisy wykonywania lotów i daje podstawy, żeby dalej go rozwijać w bardziej zaawansowanych metodach i wymaganiach, walkach powietrznych itd. I w zależności od tego, jak kończy szkolenie lotnicze, bo tu jest też gradacja, jest on kierowany do dalszego szkolenia. Ci, którzy kończą szkolenie na samolotach M-346 u nas, w 4. Skrzydle Lotnictwa Szkolnego, mają naprawdę wspaniałe horyzonty, bo mogą iść się szkolić na samoloty F-35 czy F-16.

Podstawowe wyszkolenie pilota F-16 kosztuje kilkanaście mln zł

To szkolenie na F-16 czy F-35 nie odbywa się w Lotniczej Akademii Wojskowej?

Nie. My dajemy podwaliny, żeby później ta transformacja pilota była łatwiejsza, stąd M-346.

A gdzie ci piloci szkolą się dalej?

To już jest niestety poza moją jurysdykcją, głównie w Stanach Zjednoczonych. Tam są te samoloty produkowane, jest ich największy użytkownik, więc to jest naprawdę bardzo dobre szkolenie na bardzo wysokim poziomie.

I bardzo drogie.

Tak i bardzo drogie. Lotnictwo jest bardzo kosztowne, ale daje też niesamowicie duży potencjał, jeśli chodzi o zwalczanie celów przeciwnika.

Wyszkolenie jednego pilota F-16 kosztuje kilkanaście czy bardziej kilkadziesiąt milionów złotych?

Na początek kilkanaście. Potem ta kwota rośnie, bo pilot odbywa kolejne kursy, a godzina lotu na samolocie F-16 kosztuje ok. 80 tys. zł.

F-16 służą w Wojsku Polskim od 20 lat. Właśnie do służby wchodzą F-35. Dlaczego nie zbudowaliśmy własnego systemu szkolenia?

Bo łatwiej i zapewne taniej było wysyłać pilotów do ośrodków szkoleniowych za granicą, niż budować potężny system w Polsce. Żeby efektywnie szkolić na samolotach F-16 tak naprawdę musielibyśmy mieć oddzielną eskadrę szkolno-bojową. Gdybyśmy byli bardziej zasobnym krajem i moglibyśmy kupić kilkanaście samolotów F-16 tylko do szkolenia, to każdy dowódca lotniczy byłby bardzo zadowolony. Jednak utrzymanie takiego systemu jest niesamowicie wysokim kosztem.

Nie ma pan wrażenia, że coś trzeba zmienić, bo ten system jest nieefektywny i, jak ostatnio pisaliśmy w „Rz”, brakuje nam wyszkolonych pilotów samolotów F-16?

Dotykamy bardzo złożonego problemu. By zbudować taki system szkolenia pilotów F-16 w Polsce, musielibyśmy otrzymywać bardzo dużo środków. Infrastruktura, symulatory, wykładowcy, instruktorzy – wszystkiego potrzebowalibyśmy znacznie więcej. Tu koszty idą w miliardy. Ale trzeba coś z tym zrobić, bo faktycznie na całym świecie odczuwa się bardzo duży problem z liczbą pilotów bojowych, szczególnie tej klasy najwyższej. Piloci są bardzo drodzy w kształceniu i szkoleniu, jeszcze drożej jest z ich utrzymaniem, stąd coraz bardziej popularne są systemy symulatorowe. My mamy symulatory, gdzie te misje się oczywiście trenuje, ale nigdy nie mieliśmy wystarczającego finansowania, by budować całkowity system i żeby szkolić np. pilotów z innych krajów.

Czyli wydajemy dziesiątki miliardów złotych na zakup i utrzymywanie samolotów bojowych, budowę i modernizację lotnisk itd., a jednocześnie oszczędzamy na tym, żeby zbudować dobry, wydajny system szkolenia, co oznacza, że tych miliardów, które wydajemy na samoloty, de facto nie potrafimy spożytkować, bo mamy zbyt małą liczbę pilotów.

O liczbach nie będę mówił, bo są niejawne, ale zawsze chcielibyśmy mieć więcej pilotów. Ktoś jest chory, ktoś się szkoli, ktoś pójdzie na urlop, a ta presja na pilotów F-16 jest duża choćby z powodu licznych dyżurów bojowych i coś z tym trzeba zrobić. Niemniej jednak szkolenie pilotów to nie jest proces, który można zmienić w ciągu dwóch–trzech lat. To są działania, które musiałyby być stale finansowane przez państwo przez 15–20 lat. Szkolenie pilota do poziomu Combat Ready, tak, by można go wysłać na bardzo trudne, wymagające misje, trwa ok. 10 lat.

Mówi pan, że potrzeba wieloletniego zaangażowania państwa idącego w co najmniej setki milionów złotych rocznie. My mamy taki program? Są w ogóle jakieś tego typu koncepcje?

Nie można powiedzieć, że nie mamy systemu.

Mamy system, który jest mało wydajny i uzależniony od tego, ile slotów szkoleniowych uda nam się zapewnić w USA.

Proszę pamiętać, że, jeżeli chcemy mieć najlepszych pilotów, którzy mają i wykorzystują najbardziej nowoczesną taktykę użycia statku powietrznego i całego systemu walki, doświadczenie wojenne, to mamy tak naprawdę do wyboru jeden kraj, czyli Stany Zjednoczone.

Ale nie ma pan wrażenia, że takie uzależnianie się w szkoleniu od wolnych slotów w Stanach, to duże zaniedbanie?

Nie, to nie jest radykalne zaniedbanie. To jest dokładnie to, co państwo polskie było w stanie opłacać. Powtórzę: koszty utrzymywania eskadry szkoleniowej to miliardy złotych.

Pojawiają się też koncepcje, że to firmy prywatne mogłyby przejąć dużą część tych zadań. Co pan o tym sądzi?

Firmy prywatne nie robią tego za darmo. Nie mówię, że to zła koncepcja, bo z outsourcingu w szkoleniu korzysta coraz więcej krajów. Jest to jedna z dróg, żeby zwiększyć liczbę dostępnych później pilotów po szkoleniu podstawowym, ale i tak te najbardziej zaawansowane kursy, z najbardziej aktualnymi danymi, są w stanie zapewnić tylko siły powietrzne USA.

Potrzebujemy śmigłowców szkolnych. Ktoś musi latać amerykańskimi Apache'ami

Kolejny olbrzymi program, który jest przed nami, to obsługa śmigłowców Apache. Wkrótce będziemy potrzebowali co najmniej 400 pilotów. Damy radę ich wyszkolić do 2032 r., kiedy odbierane mają być ostatnie maszyny?

Myślę, że jesteśmy w stanie przygotować odpowiednią liczbę wyszkolonych pilotów – m.in. wróciliśmy do dobrej idei, że podoficerowie mogą pilotować śmigłowce. Jest to wyzwanie, ale mamy jeszcze trochę czasu.

Tylko na zakup śmigłowców AH-64E Apache wydamy ok. 40 mld zł. Tymczasem nie mamy nowoczesnych statków powietrznych do szkolenia, a wciąż nie jest pewne, że je kupimy. Czy jesteśmy w stanie wyszkolić tak dużą liczbę tych pilotów bez pozyskania śmigłowców szkolno-bojowych?

Nie. Aktualnie to jest dla nas przeszkoda. Ale poważnie rozważany jest zakup śmigłowców szkolnych, co przyspieszy proces szkolenia pilotów śmigłowców.

Ile maszyn byśmy potrzebowali?

Nie lubię odpowiadać na to pytanie, bo tu nie ma jednej odpowiedzi. My teraz nadrabiamy i musimy w krótkim czasie wyszkolić dużą liczbę pilotów. Ale później będziemy ich szkolić znacznie mniej. Osobiście chciałbym mieć setki śmigłowców, setki samolotów, symulatory, nowe budynki itd., i zarabiać pieniądze dla państwa polskiego na szkoleniu pilotów z zagranicy.

Ale trzeba mieć odpowiedzialność za państwo, bo mamy też inne wydatki. Nie jesteśmy państwem autorytarnym, żeby prawie wszystkie pieniądze przeznaczać na zbrojenia. Musimy być naprawdę rozsądni i żeby ten efekt był długofalowo do utrzymania, nie możemy przesadzić z zakupami. To jest duże obciążenie finansowe dla państwa i trzeba to robić z głową.

Czytaj więcej

Polskie MiGi-29 trafią na Ukrainę

Teraz brakuje nam pilotów F-16, szkolimy intensywnie tych na F-35 i przed nami duże wyzwanie związane z wyszkoleniem pilotów do śmigłowców Apache. Gdzie będziemy za 3–4 lata?

Myślę, że sytuacja będzie znacznie lepsza, będzie więcej wyszkolonych pilotów.

Limit przyjęć w Lotniczej Akademii Wojskowej w 2024 r. to było ok. 350 kandydatów, rok później 303, ale w tym roku już tylko 213. Z czego wynika ten spadek?

To nie jest żaden spadek, tylko efekt planowania wieloletniego. Jeżeli chcemy dojść do optymalnej liczby pilotów, która jest określana na podstawie doświadczeń i wyliczeń, jak będą przypływały statki powietrzne, to nie chcemy mieć górki pilotów. W ocenie Sztabu Generalnego Ministerstwa Obrony Narodowej ta liczba jest wystarczająca.

Proszę pamiętać, że mówiąc o lotnictwie, mówimy o systemie. To nie jest tak, że tylko pilot samolotu bojowego walczy na wojnie. Do tego są śmigłowce, do tego są transportowe samoloty, systemy wsparcia naziemnego itd. Do tego zmieniająca się przestrzeń operacyjna, czyli bezzałogowce – my szkolimy bardzo dużo pilotów maszyn bezzałogowych. Proszę zobaczyć, co się dzieje na Ukrainie.

Dlatego to pierwsze wrażenie może być takie, że spada nam liczba pilotów – kiedyś mieliśmy tylu, a później tylu. Ale wszystko jest uzależnione od tego, w jakim kierunku rozwija się system walki. Być może za kilka lat nie będzie potrzeby wchodzenia samolotem bojowym z człowiekiem na pokładzie w głębię operacyjną przeciwnika, bo to nie będzie miało sensu. Być może pilot z odpowiedniej odległości będzie zarządzał przestrzenią i używał zaawansowanych środków uzbrojenia. Daleko idącą dronizację i automatyzację widać na Ukrainie, tam człowiek zaczyna stać z tyłu jako koordynator, a do boju idą roboty. I my takich pilotów chcemy kształcić, oni muszą mieć największe umiejętności, ale ich liczba będzie mocno ograniczona.

gen. bryg. pil. dr inż. Krzysztof Szymaniec

Od kwietnia 2026 r. rektor-komendant Lotniczej Akademii Wojskowej. Posiada klasę mistrzowską pilota wojskowego, uprawnienia do wykonywania lotów instruktorskich oraz uprawnienia pilota doświadczalnego III klasy. Od 2009 r. ma uprawnienie do pilotowania samolotów transportowych C-130 Hercules.